5.6 MIQDORLARNING QADIMIY VA TURLI XALQLARGA OID NOSTANDART O‘LCHOV BIRLIKLARI HAQIDA MA’LUMOT YIG‘ISH. MIQDORLARNING ETALON BIRLIKLARI KELIB CHIQISHI VA SAQLANISHI HAQIDA MA’LUMOTLAR TOPISH

Authors

  • Qudratova Shaxnoza Baxtiyor qizi. TAFU "Boshlang`ich ta'lim nazariyasi vametodikasi" kafedrasi dotsent v.b. Islamova Niginabonu Kamoliddin qizi.TAFU pedagogika fakulteti talabasi

Abstract

This paper examines the origin, development, and practical use of ancient and non-standard measurement units used by different peoples. In early periods, humans relied on body parts and natural objects as measurement tools, which, although convenient, lacked accuracy and standardization. The study analyzes traditional measurement units used in Central Asia and highlights their reflection in scientific and literary sources.

Furthermore, the paper discusses the limitations of non-standard measurement systems and their impact on trade, science, and communication. Special attention is given to the emergence of standardized measurement systems, particularly the metric system, and the development of modern standard (etalon) units. The importance of these units, their storage, and their modern definition based on fundamental physical constants are also described. Overall, the study demonstrates the evolution of measurement systems as a reflection of the advancement of human scientific thought.

Keywords:  ancient measurement units, non-standard measurements, measurement systems, metric system, standard units, Central Asian measurements, qarich, quloch, gaz, botmon, farsakh, scientific measurements, SI system, standardization, physical constants

Annotatsiya:   Ushbu tezis   ishda qadimiy va turli xalqlarga xos nostandart o‘lchov birliklarining kelib chiqishi, ularning amaliy qo‘llanilishi hamda tarixiy ahamiyati yoritilgan. Qadimgi davrlarda insonlar o‘lchash jarayonida asosan tana a’zolari va tabiiy jismlarga asoslangan birliklardan foydalanganligi, bu birliklarning esa aniqlik va standartlashuv jihatidan cheklanganligi tahlil qilingan. Shuningdek, Markaziy Osiyo hududida qo‘llanilgan o‘lchov birliklari hamda ularning ilmiy va adabiy manbalarda aks etishi misollar asosida ko‘rib chiqilgan. Ishda nostandart o‘lchov birliklarining kamchiliklari, ularning savdo-sotiq va ilmiy faoliyatdagi ta’siri ochib berilgan.

Bundan tashqari, o‘lchov birliklarini standartlashtirish zarurati, metrik tizimning paydo bo‘lishi va zamonaviy etalon birliklarning shakllanish jarayoni bayon etilgan. Etalon birliklarning ahamiyati, ularning saqlanishi va bugungi kunda fizik konstantalar asosida aniqlanishi haqida ma’lumotlar keltirilgan. Mazkur ish o‘lchov birliklarining tarixiy rivojlanishini yoritish orqali insoniyat ilmiy tafakkurining taraqqiyotini ko‘rsatib beradi.

Kalit so‘zlar:  Qadimiy o‘lchov birliklari, nostandart o‘lchovlar, o‘lchov tizimi, metrik tizim, etalon birliklar, Markaziy Osiyo o‘lchovlari, qarich, quloch, gaz, botmon, farsax, ilmiy o‘lchovlar, SI tizimi, standartlashuv, fizik konstantalar

Аннотация:

В данной работе рассматриваются происхождение, развитие и практическое применение древних и нестандартных единиц измерения, использовавшихся различными народами. В ранние периоды люди применяли части тела и природные объекты в качестве средств измерения, которые, несмотря на удобство, отличались низкой точностью и отсутствием стандартизации. В работе анализируются традиционные единицы измерения, применявшиеся в Центральной Азии, а также их отражение в научных и литературных источниках.

Кроме того, раскрываются недостатки нестандартных систем измерения и их влияние на торговлю, науку и межкультурные связи. Особое внимание уделяется необходимости стандартизации измерений, возникновению метрической системы и формированию современных эталонных единиц. Рассматривается значение эталонов, условия их хранения, а также их современное определение на основе фундаментальных физических констант. В целом работа показывает развитие измерительных систем как отражение прогресса научного мышления человечества.

Ключевые слова:  древние единицы измерения, нестандартные измерения, системы измерений, метрическая система, эталонные единицы, измерения Центральной Азии, карич, кулоч, газ, ботмон, фарсах, научные измерения, система СИ, стандартизация, физические константы

Published

27-03-2026

How to Cite

Qudratova Shaxnoza Baxtiyor qizi. TAFU "Boshlang`ich ta’lim nazariyasi vametodikasi" kafedrasi dotsent v.b. Islamova Niginabonu Kamoliddin qizi.TAFU pedagogika fakulteti talabasi. (2026). 5.6 MIQDORLARNING QADIMIY VA TURLI XALQLARGA OID NOSTANDART O‘LCHOV BIRLIKLARI HAQIDA MA’LUMOT YIG‘ISH. MIQDORLARNING ETALON BIRLIKLARI KELIB CHIQISHI VA SAQLANISHI HAQIDA MA’LUMOTLAR TOPISH. SUN SHINE SCIENTIFIC JOURNAL, 1(5), 16–19. Retrieved from https://sunshine-aeb.uz/index.php/current/article/view/157